نگهداری لاکپشت خانگی؛ راهنمای لاکپشت آبزی و خشکیزی
تیم موچولو — 2026-11-03
پاسخ کوتاه: لاکپشت آبزی مثل گوش قرمز به آکواریوم بزرگ با آب کافی برای شنا، فیلتر قوی، سکوی خشک برای آفتابگیری با لامپ گرمایی، لامپ UVB روزانه و غذای مخصوص لاکپشت همراه گیاهان آبزی نیاز دارد. لاکپشت خشکیزی فضای خشک و جادار، گرما، UVB و رژیمی بیشتر از برگ و علف‌های تازه می‌خواهد. لاک‌پشت‌ها دهها سال عمر میکنند، پس هرگز در طبیعت رها نشوند و لاکپشت وحشی را از طبیعت برندارید.
پاسخ کوتاه: نگهداری لاکپشت خانگی چه چیزهایی لازم دارد؟
نگهداری لاکپشت خانگی برخلاف تصور رایج ساده نیست. لاکپشت خزنده است و دمای بدنش را خودش تنظیم نمی‌کند؛ پس به گرمای مناسب، نور فرابنفش UVB برای ساختن ویتامین D3 و جذب کلسیم، و رژیم غذایی متعادل نیاز دارد. بدون این‌ها لاک او نرم یا بدشکل می‌شود و دچار بیماری‌های جدی می‌شود.
اولین قدم این است که بدانید لاکپشت شما آبزی است یا خشکیزی. لاکپشتهای کوچکی که در ایران به نام لاکپشت گوش قرمز فروخته می‌شوند آبزی هستند و لاکپشتهای خشکیزی نیاز کاملاً متفاوتی دارند. لاکپشت گوش قرمز میتواند بیش از ۲۰ تا ۳۰ سال عمر کند، پس آوردن او تعهدی بسیار طولانی است.
لاکپشت آبزی و خشکیزی را چطور تشخیص دهیم؟
چند نشانه ساده کمک می‌کند:
- لاکپشت آبزی معمولاً لاک صاف‌تر و کم‌ارتفاع‌تری دارد، پاهایش پرده شنا و ناخن‌های بلند دارد و بیشتر وقتش را در آب می‌گذراند. گوش قرمز با لکه قرمز کنار سر شناخته می‌شود.
- لاکپشت خشکیزی لاک گنبدی و بلند دارد، پاهایش ستونی و فلس‌دار است و پرده شنا ندارد. او شناگر نیست و ممکن است در آب عمیق غرق شود.
اگر مطمئن نیستید، پیش از هر کاری از دامپزشک آشنا با خزندگان بپرسید.
یک نکته مهم: لاکپشت مهمیزدار که در طبیعت ایران زندگی می‌کند گونه‌ای حفاظت‌شده است. برداشتن لاکپشت از طبیعت یا خرید لاکپشت وحشی کار درستی نیست، هم برای جمعیت طبیعی آن‌ها و هم برای سلامت خود حیوان که به زندگی در اسارت عادت ندارد.
آکواریوم لاکپشت آبزی؛ اندازه، فیلتر و سکو
تشت پلاستیکی کوچک با یک درخت نخل پلاستیکی، جای زندگی لاکپشت نیست. لاکپشت آبزی رشد می‌کند و گوش قرمز بالغ میتواند لاکی حدود ۲۰ تا ۳۰ سانتی‌متر داشته باشد. یک قاعده رایج این است که برای هر ۲ و نیم سانتی‌متر طول لاک، حدود ۴۰ لیتر آب در نظر بگیرید. پس از همان اول، آکواریومی بزرگ یا برنامه بزرگ کردن آن را داشته باشید.
تجهیزات لازم:
- فیلتر قوی که برای حجمی بیش از حجم آکواریوم ساخته شده؛ لاک‌پشت‌ها آب را خیلی زود کثیف میکنند.
- سکوی خشک و پایدار که لاکپشت بتواند کامل از آب بیرون بیاید و خشک شود.
- لامپ گرمایی بالای سکو، طوری که دمای محل آفتابگیری حدود ۳۰ تا ۳۵ درجه باشد.
- لامپ UVB مخصوص خزندگان بالای سکو، روزانه حدود ۱۰ تا ۱۲ ساعت روشن.
- بخاری آکواریوم در صورت نیاز تا دمای آب حدود ۲۴ تا ۲۷ درجه بماند؛ در زمستان‌های سرد تهران و کرج این مورد مهم است.
- دماسنج برای آب و محل آفتابگیری.
سنگریزه‌های ریز که در دهان لاکپشت جا می‌شوند خطر بلعیده شدن دارند؛ کف خالی یا سنگ‌های درشت‌تر از سر لاکپشت بهتر است.
چرا لامپ UVB برای لاکپشت حیاتی است؟
لاکپشت در طبیعت زیر آفتاب ویتامین D3 می‌سازد و بدون آن کلسیم غذا را جذب نمی‌کند. نتیجه کمبود، بیماری استخوانی متابولیک است که با نرم شدن لاک، بدشکلی، ضعف و مشکلات جدی خود را نشان می‌دهد.
- نور خورشید از پشت شیشه پنجره، UVB لازم را منتقل نمی‌کند.
- لامپ معمولی یا لامپ گرمایی جای لامپ UVB را نمی‌گیرد.
- لامپ UVB حتی وقتی هنوز روشن است، به مرور اثرش کم می‌شود؛ معمولاً هر ۶ تا ۱۲ ماه، طبق توصیه سازنده، باید عوض شود.
- فاصله لامپ تا سکو را طبق دستور سازنده تنظیم کنید و مطمئن شوید لاکپشت بتواند در صورت نیاز به سایه برود.
در روزهای ملایم، آفتاب مستقیم و نظارت‌شده در فضای باز امن هم مفید است، اما لاکپشت را هرگز در آفتاب داغ تابستان در ظرف بسته رها نکنید؛ ممکن است دچار گرمازدگی شود.
غذای لاکپشت آبزی و خشکیزی
لاکپشت آبزی همه‌چیزخوار است:
- لاکپشتهای جوان پروتئین بیشتری لازم دارند و معمولاً هر روز غذا می‌گیرند.
- لاکپشتهای بالغ هر دو سه روز یک‌بار غذای پروتئینی کافی است و سهم گیاهان باید بیشتر شود.
- پایه رژیم، پلت مخصوص لاکپشت آبزی باشد، همراه گیاهان آبزی مثل عدسک آبی، برگ کاهو رومی و سبزیجات برگی تیره.
- گاهی حشرات مخصوص تغذیه یا تکه‌های کوچک ماهی مناسب است.
- مقدار هر وعده را در حد چیزی که در چند دقیقه میخورد بدهید و باقیمانده را بیرون بیاورید تا آب کثیف نشود.
لاکپشت خشکیزی بیشتر گیاهخوار است. رژیم او باید بیشتر از برگ و علف‌های تازه مثل قاصدک، بارهنگ و کاهوهای برگ تیره باشد و میوه فقط به مقدار کم داده شود. گوشت، غذای سگ و گربه، نان و لبنیات برای هیچ لاک‌پشتی مناسب نیست. معمولاً پودر کلسیم مخصوص خزندگان هم لازم است؛ نوع و دفعات آن را از دامپزشک بپرسید.
تمیز کردن آب و بهداشت؛ نکته سالمونلا
برای لاکپشت آبزی:
- هر روز باقیمانده غذا را بردارید.
- هر هفته بخشی از آب، معمولاً حدود یک‌چهارم، را عوض کنید. آب لوله‌کشی را پیش از استفاده با محلول کلرزدای مخصوص آکواریوم آماده کنید.
- اسفنج فیلتر را در آب برداشته‌شده از خود آکواریوم آبکشی کنید، نه زیر شیر آب، تا باکتری‌های مفید از بین نروند.
لاک‌پشت‌ها، مانند بسیاری از خزندگان، ممکن است باکتری سالمونلا را بدون این‌که بیمار باشند حمل کنند. پس از دست زدن به لاکپشت یا وسایلش دست‌ها را با آب و صابون بشویید، آکواریوم را در سینک آشپزخانه نشویید و کودکان زیر ۵ سال، زنان باردار و افراد با سیستم ایمنی ضعیف تماس مستقیم نداشته باشند. به همین دلیل لاکپشت حیوان مناسبی برای کودکان خردسال نیست؛ در مقاله حیوان خانگی و کودک بیشتر توضیح داده‌ایم.
علائم بیماری در لاکپشت؛ کی به دامپزشک برویم؟
اگر هر یک از این نشانه‌ها را دیدید، به دامپزشک آشنا با خزندگان مراجعه کنید:
- چشمهای پفکرده یا بسته که معمولاً با کمبود ویتامین A یا عفونت مرتبط است.
- نرم شدن، بدشکلی یا لکه‌های سفید و بدبو روی لاک.
- نفس کشیدن با دهان باز، حباب یا ترشح از بینی، یا کج شنا کردن روی آب که ممکن است نشانه عفونت تنفسی باشد.
- غذا نخوردن طولانی خارج از دوره‌های طبیعی کاهش اشتها.
- بی‌حالی شدید یا ماندن دائم روی سکو یا دائم در آب.
خواب زمستانی هم موضوع حساسی است. بسیاری از لاکپشتهای خانگی در شرایط نادرست به خواب زمستانی می‌روند و آسیب می‌بینند. بدون مشورت با دامپزشک، لاکپشت را به خواب زمستانی نبرید.
اشتباهات رایج و یک قانون مهم
- نگهداری در ظرف کوچک بدون فیلتر، سکو و UVB.
- تغذیه فقط با میگوی خشک یا کاهو پیچ.
- قرار دادن لاکپشت خشکیزی در آب عمیق.
- رها کردن لاکپشت روی زمین خانه بدون گرما.
- تمیز نکردن منظم آب.
و یک قانون مهم: هرگز لاکپشت خانگی را در رودخانه، دریاچه یا پارک رها نکنید. لاکپشت گوش قرمز در بسیاری از کشورها گونه مهاجم است و به گونه‌های بومی آسیب می‌زند. اگر دیگر نمی‌توانید نگهش دارید، برایش یک سرپرست مسئول پیدا کنید.
اگر هنوز تصمیم نگرفته‌اید، مقاله کدام حیوان خانگی برای من مناسب است را بخوانید. اگر به آکواریوم علاقه دارید، نگهداری ماهی قرمز و راه‌اندازی آکواریوم نکات کیفیت آب را هم توضیح می‌دهد. سایر راهنماها در راهنمای حیوانات خانگی کوچک جمع شده است.
راهنمای کامل نگهداری حیوانات کوچک
سؤالات متداول
لاکپشت چند سال عمر میکنه؟
لاکپشت گوش قرمز در شرایط درست میتواند بیش از ۲۰ تا ۳۰ سال عمر کند و بسیاری از لاکپشتهای خشکیزی هم دهها سال زندگی میکنند. پس نگهداری لاکپشت تعهدی بسیار طولانی است.
لاکپشت آبزی چی میخوره؟
لاکپشت آبزی پلت مخصوص لاکپشت، گیاهان آبزی و سبزیجات برگی تیره و گاهی حشرات یا تکه کوچک ماهی میخورد. بالغها پروتئین کمتر و گیاه بیشتری لازم دارند.
لاکپشت به لامپ نیاز داره؟
بله، لاکپشت به لامپ گرمایی برای آفتابگیری و لامپ UVB مخصوص خزندگان برای جذب کلسیم نیاز دارد. نور آفتاب از پشت شیشه این کار را انجام نمیدهد.
چرا چشم لاکپشتم باز نمیشه؟
چشمهای پفکرده یا بسته در لاکپشت معمولاً با کمبود ویتامین A، آب کثیف یا عفونت مرتبط است. لاکپشت را به دامپزشک آشنا با خزندگان ببرید و خودسرانه دارو نریزید.
لاکپشت برای بچه مناسبه؟
لاکپشت به دلیل احتمال حمل باکتری سالمونلا برای کودکان زیر ۵ سال مناسب نیست. برای کودکان بزرگتر هم شستن دست پس از هر تماس ضروری است.
مقاله‌های مرتبط
- نگهداری ماهی قرمز و راه‌اندازی آکواریوم برای مبتدی‌ها — ماهی قرمز در تنگ کوچک دوام نمی‌آورد؛ آکواریوم جادار، فیلتر، آب کلرزدایی‌شده و تعویض هفتگی آب لازم دارد. مراحل راه‌اندازی و نگهداری را ببینید.
- کدام حیوان خانگی برای من مناسب است؟ مقایسه و انتخاب — انتخاب حیوان خانگی به وقت آزاد، فضای خانه، بودجه، سن بچه‌ها و طول عمر حیوان بستگی دارد. سگ، گربه، پرنده و حیوانات کوچک را اینجا مقایسه کنید.
- حیوان خانگی و کودک؛ نکات ایمنی، بهداشت و انتخاب درست — کودک زیر ۵ سال نباید با هیچ حیوانی تنها بماند. با انتخاب حیوان آرام، آموزش رفتار درست به کودک و رعایت بهداشت، دوستی بچه و حیوان امن و شاد می‌شود.
- نگهداری خوکچه هندی؛ قفس، غذا، ویتامین C و سلامت — خوکچه هندی به علف خشک نامحدود، ویتامین C روزانه، قفس جادار با کف صاف و یک همنوع نیاز دارد و ۵ تا ۷ سال عمر می‌کند. راهنمای کامل را بخوانید.