کمک‌های اولیه سگ و گربه؛ در موقعیت اورژانسی چه کنیم
تیم موچولو — 2026-11-03
پاسخ کوتاه: کمک‌های اولیه برای سگ و گربه جایگزین دامپزشک نیست و فقط برای حفظ جان حیوان تا رسیدن به کلینیک است. در هر اورژانس، اول مراقب باشید حیوان دردمند گازتان نگیرد، فوراً با دامپزشک یا کلینیک شبانه‌روزی تماس بگیرید و حیوان را با کمترین جابه‌جایی منتقل کنید. خونریزی را با فشار پارچه تمیز کنترل کنید، حیوان گرمازده را با آب خنک (نه یخ) خنک کنید و در مسمومیت بدون دستور دامپزشک حیوان را وادار به استفراغ نکنید و هیچ داروی انسانی به او ندهید.
پاسخ کوتاه: در اورژانس سگ و گربه اول چه کنیم؟
کمک‌های اولیه سگ و گربه سه قدم اصلی دارد: آرام بمانید و از خودتان محافظت کنید، فوراً با دامپزشک تماس بگیرید و تا رسیدن به کلینیک فقط اقدامات ساده و بی‌خطر انجام دهید. هدف کمک‌های اولیه درمان نیست، بلکه جلوگیری از بدتر شدن وضعیت تا زمان رسیدن به دامپزشک است.
همین حالا، پیش از این‌که اتفاقی بیفتد، شماره دامپزشک خودتان و یک کلینیک دامپزشکی شبانه‌روزی نزدیک خانه را در گوشی ذخیره کنید. هرگز داروهای انسانی را به سگ یا گربه ندهید؛ برخی مسکنهای رایج انسانی، به‌خصوص برای گربه، حتی در مقدار کم می‌توانند کشنده باشند.
چه علائمی اورژانسی است و نباید صبر کرد؟
در این موارد بلافاصله با دامپزشک تماس بگیرید و حیوان را به کلینیک ببرید:
- تنفس سخت، نفسنفس شدید در حالت استراحت، یا لثههای کبود، خیلی رنگ‌پریده یا سفید.
- از حال رفتن، بیهوشی یا ناتوانی در ایستادن.
- خونریزی که با چند دقیقه فشار بند نمی‌آید.
- تشنج طولانی یا تشنج‌های پشت سر هم.
- خوردن یا تماس با ماده احتمالاً سمی، حتی اگر حیوان هنوز علامتی ندارد.
- تصادف، سقوط از ارتفاع یا ضربه شدید، حتی اگر ظاهراً سالم است.
- گربه نری که مدام به ظرف خاک می‌رود و زور می‌زند اما ادراری نمی‌آید.
- سگی که شکمش ناگهان باد کرده و سفت شده و عق می‌زند اما چیزی بالا نمی‌آورد؛ این وضعیت به‌خصوص در سگ‌های بزرگ‌جثه با سینه عمیق بسیار خطرناک است.
- استفراغ یا اسهال شدید و مکرر، به‌خصوص همراه خون یا بی‌حالی.
- آسیب چشم یا بیرون‌زدگی کره چشم.
برای نشانه‌های غیراورژانسی‌تر، مقاله‌های علائم بیماری در سگ و علائم بیماری در گربه را بخوانید.
ایمنی خودتان و جابه‌جایی درست حیوان آسیب‌دیده
حتی مهربان‌ترین سگ و گربه هم وقتی درد دارد یا ترسیده ممکن است گاز بگیرد یا چنگ بزند.
- آرام و با صدای ملایم نزدیک شوید و حرکت ناگهانی نکنید.
- صورت خود را نزدیک صورت حیوان دردمند نبرید.
- گربه را به آرامی در یک حوله یا پتو بپیچید و داخل باکس حمل بگذارید.
- سگ کوچک را هم با حوله و سگ بزرگ را روی یک تخته، پتو یا زیرانداز محکم، با کمک دو نفر جابه‌جا کنید تا ستون مهره و اندام‌ها کمتر حرکت کنند.
- اگر سگ تنفس عادی دارد و استفراغ نمی‌کند، استفاده از پوزه‌بند مناسب ممکن است لازم باشد؛ اما در مشکلات تنفسی، استفراغ، آسیب صورت یا گرمازدگی هرگز پوزه را نبندید.
در مسیر به کلینیک خبر بدهید تا برای رسیدن شما آماده باشند.
خونریزی و زخم؛ کمک‌های اولیه ساده
- یک گاز استریل یا پارچه تمیز را روی زخم بگذارید و با فشار ثابت نگه دارید.
- اگر خون از پارچه بیرون زد، پارچه اول را برندارید؛ یک لایه دیگر رویش بگذارید و فشار را ادامه دهید.
- اگر زخم روی پا است و امکانش هست، اندام را کمی بالاتر نگه دارید.
- پس از کنترل نسبی، با باند به آرامی ببندید، نه آن‌قدر سفت که جریان خون را قطع کند.
- حیوان را به دامپزشک ببرید.
از بستن تورنیکه یا گارو خودسرانه پرهیز کنید، چون ممکن است به بافت آسیب جدی بزند. روی زخم پودر قهوه، ادویه، خمیردندان، الکل غلیظ یا پمادهای انسانی نزنید. زخم‌های ناشی از گاز گرفتگی حیوان دیگر، حتی اگر کوچک باشند، معمولاً عمیق‌تر از ظاهرشان هستند و ممکن است عفونت کنند؛ پس حتماً دامپزشک آن‌ها را ببیند.
گرمازدگی سگ و گربه؛ در تابستان چه کنیم؟
در تابستان‌های گرم تهران و کرج، گرمازدگی یکی از اورژانس‌های رایج است؛ به‌خصوص در سگ‌های پوزه‌کوتاه، حیوانات چاق و مسن، و حیواناتی که در ماشین پارک‌شده یا بالکن آفتابی مانده‌اند. علائم آن نفسنفس شدید، آبریزش زیاد دهان، لثههای خیلی قرمز یا کبود، تلوتلو خوردن، استفراغ و بی‌حالی است. گربه‌ها به‌طور عادی با دهان باز نفس نمی‌کشند و اگر چنین کردند، باید جدی گرفت.
- حیوان را فوراً به جای سایه و خنک یا اتاق دارای کولر ببرید.
- بدن، به‌خصوص زیر شکم، کشاله ران و کف پاها را با آب خنک یا ولرم مرطوب کنید و جلوی پنکه بگذارید.
- از آب یخ و یخ مستقیم استفاده نکنید؛ سرمای شدید رگ‌ها را تنگ می‌کند و خنک شدن را کندتر می‌کند.
- اگر هوشیار است، آب کم‌کم در دسترسش بگذارید، اما به زور در دهانش آب نریزید.
- حتی اگر حالش بهتر شد، همان موقع به دامپزشک بروید؛ گرمازدگی ممکن است به اندام‌های داخلی آسیب بزند که بعداً خود را نشان می‌دهد.
مسمومیت سگ و گربه؛ چه کنیم و چه نکنیم؟
اگر شک دارید حیوانتان چیز سمی خورده یا لیس زده، این کارها را انجام دهید:
- حیوان را از منبع سم دور کنید و باقیمانده را جمع کنید.
- فوراً با دامپزشک تماس بگیرید و بگویید چه چیزی، تقریباً چه مقدار و چه زمانی خورده است.
- بسته‌بندی، برچسب یا نمونه ماده را همراه ببرید.
- اگر ماده روی پوست یا مو ریخته، طبق راهنمایی دامپزشک با آب ولرم فراوان بشویید و اجازه ندهید حیوان آن را لیس بزند.
خودسرانه حیوان را وادار به استفراغ نکنید و شیر، روغن یا نمک به او ندهید. برخی مواد هنگام برگشت از مری آسیب بیشتری می‌زنند.
مواد خطرناک رایج در خانه‌های ما:
- شکلات، انگور و کشمش، پیاز و سیر، و آدامس و شیرینی‌های حاوی زایلیتول
- مسکن‌ها و داروهای انسانی
- سم موش و حشره‌کش‌ها
- مواد شوینده و سفیدکننده
- برای گربه: گل سوسن (لیلیوم)، حتی گرده آن، و محصولات ضدکک مخصوص سگ که برخی از آن‌ها برای گربه بسیار سمی‌اند
فهرست کامل خوراکی‌ها را در غذاهای ممنوع برای سگ و غذاهای ممنوع برای گربه ببینید.
گیر کردن جسم در گلو، تشنج و سوختگی
گیر کردن جسم در گلو: اگر حیوان سرفه می‌کند، دست به دهان می‌کشد یا عق می‌زند، با احتیاط دهانش را نگاه کنید. فقط اگر جسم کاملاً دیده می‌شود و به‌راحتی قابل گرفتن است، آن را بیرون بیاورید. انگشت را کورکورانه در گلو فرو نکنید، چون ممکن است جسم را عمیق‌تر کند. اگر نخ یا ریسمان از دهان یا مقعد بیرون زده، آن را نکشید. در هر حالتی که تنفس سخت است، بی‌درنگ به کلینیک بروید.
تشنج: حیوان را نگه ندارید و دستتان را نزدیک دهانش نبرید. وسایل تیز و سخت را از اطرافش دور کنید، نور و صدا را کم کنید و زمان تشنج را یادداشت کنید. اگر تشنج بیش از چند دقیقه طول کشید، پشت سر هم تکرار شد یا اولین بار بود، فوراً به دامپزشک مراجعه کنید.
سوختگی: محل سوختگی با آب گرم یا روغن را چند دقیقه با آب خنک (نه یخ) خنک کنید، روی آن کره، روغن یا پماد نزنید و با یک پارچه تمیز و مرطوب بپوشانید و به دامپزشک بروید.
سقوط از بالکن یا پنجره: گربه‌ها در آپارتمان‌ها زیاد از ارتفاع می‌افتند. حتی اگر گربه سرپاست، ممکن است آسیب قفسه سینه یا خونریزی داخلی داشته باشد؛ او را در باکس بگذارید و به کلینیک ببرید.
کیف کمک‌های اولیه سگ و گربه چه چیزهایی داشته باشد؟
یک کیف کوچک در خانه و یکی در ماشین داشته باشید:
- شماره تلفن دامپزشک و کلینیک شبانه‌روزی
- کارت واکسن و خلاصه سوابق پزشکی حیوان
- گاز استریل، باند کشی و چسب پزشکی
- سرم شست‌وشوی استریل برای شستن زخم و چشم
- قیچی سرگرد و پنس
- دستکش یک‌بارمصرف
- دماسنج دیجیتال (دمای طبیعی سگ و گربه تقریباً بین ۳۸ تا ۳۹٫۲ درجه است)
- حوله و پتوی کوچک
- پوزه‌بند مناسب اندازه سگ
- چراغ‌قوه کوچک
- قلاده و بند اضافه
داروها را فقط طبق تجویز دامپزشک برای حیوان خودتان در کیف بگذارید. حوله، دستمال مرطوب و وسایل نظافت را می‌توانید از بخش بهداشت و نظافت هم تهیه کنید. همچنین شرکت در یک دوره کمک‌های اولیه حیوانات که دامپزشکان برگزار می‌کنند، بهترین راه یادگیری کارهای تخصصی‌تر مثل احیاست. برای راهنماهای دیگر به راهنمای حیوانات خانگی کوچک سر بزنید.
راهنمای کامل نگهداری حیوانات کوچک — محصولات مرتبط: بهداشت و نظافت
سؤالات متداول
سگم مسموم شده چیکار کنم؟
فوراً با دامپزشک تماس بگیرید و بگویید چه چیزی، چه مقدار و چه زمانی خورده است، و بسته‌بندی را همراه ببرید. بدون دستور دامپزشک او را وادار به استفراغ نکنید و شیر یا روغن ندهید.
میشه به گربه مسکن انسان داد؟
نه، هرگز. برخی مسکنهای رایج انسانی برای گربه حتی در مقدار کم کشندهاند و برای سگ هم خطرناک هستند؛ هر دارویی فقط با تجویز دامپزشک داده شود.
علائم گرمازدگی در سگ چیه؟
نفسنفس شدید، آبریزش زیاد دهان، لثههای خیلی قرمز یا کبود، تلوتلو خوردن و استفراغ از علائم گرمازدگی است. سگ را به جای خنک ببرید، با آب خنک (نه یخ) خیس کنید و فوراً به دامپزشک ببرید.
دمای طبیعی بدن سگ و گربه چنده؟
دمای طبیعی بدن سگ و گربه تقریباً بین ۳۸ تا ۳۹٫۲ درجه سانتیگراد است. دمای خیلی بالاتر یا پایینتر از این محدوده نیاز به بررسی دامپزشک دارد.
اگه گربه از بالکن افتاد ولی سالم به نظر میرسه، باید دکتر ببریم؟
بله، حتی اگر گربه سرپا و آرام است، ممکن است آسیب داخلی، شکستگی یا آسیب قفسه سینه داشته باشد. او را در باکس بگذارید و هرچه زودتر به دامپزشک ببرید.
مقاله‌های مرتبط
- علائم بیماری در سگ؛ کی باید به دامپزشک برویم — بی‌اشتهایی، بی‌حالی، استفراغ و اسهال مکرر، تنفس سخت و تغییر رفتار از علائم بیماری در سگ‌اند. علائم اورژانسی و زمان رفتن به دامپزشک را بشناسید.
- علائم بیماری در گربه؛ کی باید به دامپزشک برویم — بی‌اشتهایی بیش از ۲۴ ساعت، پنهان شدن، استفراغ مکرر و زور زدن در خاک از علائم بیماری در گربه‌اند. نشانه‌های اورژانسی و هشدار را بشناسید.
- غذاهای ممنوع برای سگ؛ فهرست خوراکی‌های خطرناک — شکلات، انگور و کشمش، پیاز و سیر، آدامس بدون قند، الکل و استخوان پخته برای سگ خطرناک‌اند. فهرست کامل، علائم مسمومیت و کار فوری را بخوانید.
- سفر با سگ و گربه؛ نکات سفر جاده‌ای و هوایی و وسایل لازم — برای سفر با سگ و گربه، باکس حمل ایمن، کارت واکسن، پلاک شناسایی، آب و غذای همیشگی لازم است و هرگز نباید حیوان را در ماشین پارک‌شده تنها گذاشت.